Amerika Birleşik Devletleri'nin Ulusal Havacılık ve Uzay Müzesi, 1 Temmuz 1976'da görkemli bir törenle kapılarını açtığında, dikkat çekici bir an yaşandı. Mars'a doğru ilerleyen Viking 1 sondasından gelen sinyalle hareket eden bir robotik kol, müzenin açılış kurdelesini kesti. Bu tarihi olayın üzerinden yarım asır geçmesine rağmen, törende kullanılan o özel Viking Mars iniş aracı kolunun akıbeti hala tam olarak bilinmiyor.

Ulusal Havacılık ve Uzay Müzesi'nin Açılışındaki Unutulmaz An

Müzenin ilk direktörü ve Apollo 11 astronotu Michael Collins, 1976 yazında büyük bir stres altındaydı. Müzenin açılışı için belirlenen orijinal takvimden günler önce hazır olunsa da, asıl zorluk son dakikalarda yaşanacak olan kusursuz senkronizasyonu sağlamaktı. Başkan Gerald Ford, Başkan Yardımcısı Nelson Rockefeller ve diğer önemli isimlerin katıldığı törende, tüm gözler Mars'tan gelecek sinyale çevrilmişti. Uzaydaki Viking 1 sondasından gönderilip Dünya'ya ulaştırılan bir komutla, müzenin girişindeki özel bir masada duran Viking iniş aracının mühendislik modeline ait yüzey örnekleme kolu, kurdeleyi kesmek üzere harekete geçti. Bu an, dönemin teknoloji ve uzay keşfi ruhunu simgeleyen benzersiz bir gösteriydi.

Teknolojinin Getirdiği Zorluklar ve Yedek Planlar

Viking 1'in Mars'a iniş tarihi ve dolayısıyla açılış töreninin zamanlaması sürekli değişiyordu. İlk olarak 4 Temmuz'a denk gelen açılış, Bağımsızlık Günü kutlamalarıyla çakışmaması ve müzenin hazır olması nedeniyle 1 Temmuz'a alındı. Ayrıca, Viking 1'in iniş bölgesiyle ilgili sorunlar, inişin 20 Temmuz'a ertelenmesine yol açmıştı. Bu karmaşık zamanlama değişikliklerine rağmen, Michael Collins'in ifadesiyle 'tüm elektronlar görevini yaptı' ve kurdele başarıyla kesildi. Ancak NASA ve Smithsonian yetkilileri, beklenmedik bir aksaklığa karşı hazırlıklıydı. Müzenin ilk çalışanlarından Don Lopez, ‘hile yapmaya hazır olduklarını’, yani kolun hareket etmemesi durumunda bir düğmeye basacak bir görevlinin hazır bekletildiğini yıllar sonra açıklamıştır.

Kayıp Kolun Peşinde: Ne Oldu?

Kurdele kesme töreninin ardından, o özel Viking kolunun akıbeti netlik kazanmadı. Çağdaş raporlar, NASA'nın örnekleme kolunu alıp geri götürdüğünü öne sürüyor. Müzede sergilenen Viking modeli ise 1975 Paris Hava Şovu'nda kullanılan statik bir modeldi. Daha sonra, Viking 1 ve 2 görevleri sırasında yer tabanlı testlerde kullanılan ‘kanıt test makalesi’ birkaç yıl sonra (1979) müzeye bağışlandı. Ancak törende kullanılan kolun bu test makalesinden sökülüp sökülmediği belirsizdir, çünkü test makinesi fırlatma ve iniş streslerini doğrulamak için kullanılıyordu. Günümüzde Ulusal Havacılık ve Uzay Müzesi dışında Hampton, Virginia'daki Uzay Bilim Merkezi ve Los Angeles, Kaliforniya'daki Bilim Merkezi'nde de benzer mühendislik modelleri sergilenmektedir. Florida'daki Kennedy Uzay Merkezi'nde sergilenen bir diğer kol ise 2019'da NASA'ya iade edildi ve şu anda New Jersey'deki bir planetaryumda olduğuna inanılıyor. Ne yazık ki, 1976 töreninden kalan fotoğraf ve görüntüler, kolun seri numaralarını okuyacak kadar net değil ve müzedeki hiç kimse, törende kullanılan kolun hangi modele ait olduğunu hatırlamıyor veya bilmiyor. Bu durum, uzay tarihinin küçük ama merak uyandıran bir gizemi olarak kalmaya devam ediyor.