Amerika Birleşik Devletleri, geçen yıl başlattığı Pax Silica girişiminin imzacısı 35 ülkeye açık bir mesaj göndermeyi planlıyor: ya bize ya da Çin'e. Diplomasi dilinden çok daha sert bir tonla yazılmış taslak mektup, ülkeleri yapay zeka, yarı iletken ve kritik minerallerde kararlaştırılmış bir seçim yapmaya çağırıyor. Mesaj net: 'Tüm şeyin parçası olmak, hiçbir şeyin parçası olmamaktır.'

Pax Silica Nedir ve Neden Önemlidir?

ABD tarafından kurulan Pax Silica, yapay zeka modelleri, yarı iletkenleri ve kritik mineralleri kontrol altında tutmak için tasarlanmış bir çerçevedir. Şu ana kadar Japonya, Avustralya, Güney Kore ve Kazakistan gibi yaklaşık iki düzine ülke bu girişime katılmıştır. Üye ülkeler yapay zeka projelerine ortak yatırım fırsatlarına erişim kazanırken, aynı zamanda koordineli ihracat kontrolleri altında hareket etmeyi taahhüt etmektedir.

Kaynak metnin raporladığına göre, taslak mektupta kullanılan dil bir diplomasi belgesi için olağandışı derecede kesindir. Belgede 'Bir şeyin parçası olmak, aynı zamanda hiçbir şeyin parçası olmamaktır' ifadesi yer alırken, Pax Silica Deklarasyonu'na imza atmayı 'sadece bir üyelik aboneliği değil, bir taahhüt' olarak tanımlamaktadır.

Kazakistan Meselesi ve Çin Faktörü

Washington'ın endişe kaynağı, Kazakistan'ın hem Pax Silica hem de Çin'in yakın zamanda duyurduğu alternatif yapay zeka girişimine katılmasıdır. Kazakistan, her iki bloğa da katılan bilinen tek ülkedir. Bu durum, ABD yönetiminde alarm çanlarını çalmıştır çünkü Kazakistan, ileri çipler için kritik öneme sahip minerallerin önemli rezervlerine sahiptir. Çin, tariff savaşları sırasında bu minerallerin ticarete hükmettirme gücünü silah olarak kullanmıştır.

Çin'in yeni girişimi, Şangay'daki bir konferansta Xi Jinping tarafından duyurulan Dünya Yapay Zeka İşbirliği Örgütü'dür. Çin, kendi açık ağırlıklı modellerini Amerikan etkinliğinin alternatifi olarak sunmaktadır. Geçen ayın başlarında Hugging Face'in yöneticisinin CNBC'ye dediğine göre, Çin açık model yarışında indirimlerin yüzde 41'ini alarak önemli bir ilerleme sağlamıştır.

Iki Sistem Arasındaki Teknolojik Yarış

Çin'in açık ağırlıklı yapay zeka modelleri, OpenAI ve Anthropic gibi şirketlerin tescilli sistemlerine yönelik boşluğu önemli ölçüde kapatmıştır. Buna karşılık, ABD Ticaret Bakanlığı Çin'in Nvidia çipine nasıl uzaktan erişim sağladığını incelemektedir. ABD Hazine Sekreteri ise Çinli yapay zeka firmalarına yönelik yaptırımlarla tehdit etmektedir. Kaynak metnin aktarımına göre, bu karşı açıklamada ABD yetkilileri ülkelere 'her iki şekilde birden yapamayacağınız' mesajı vermiştir.