ABD Ulusal Arşivler ve Kayıtlar Yönetimi (National Archives) tarafından işletilen Federal Register (Federal Sicil) web sitesinde, kısa bir süre için Çinli teknoloji devi Alibaba'ya ait Qwen adlı açık kaynak yapay zeka arama aracının kullanıldığı ortaya çıktı. Reuters'ın haberine göre, ABD'li yetkililer Çarşamba günü bu aracı site üzerinden kaldırdı. Gelişme, sosyal medya kullanıcıları tarafından fark edilen ve kamuoyunda büyük yankı uyandıran bir çelişki olarak değerlendirildi.

FBI'nın uyarısı ile yaşanan çelişki

Hikayenin en dikkat çekici yönü, ABD Federal Soruşturma Bürosu'nun (FBI) son dönemde Çinli sunucu sağlayıcılarına yönelik sert eleştirileriyle çakışmasıdır. Aynı ay içinde FBI, Alibaba'nın da aralarında yer aldığı altı önde gelen Çinli firmanın, ABD'nin en büyük rakibinin küresel yapay zeka liderliği yarışında maliyetleri ve geliştirme sürelerini kısaltmasını kolaylaştıran 'endüstriyel ölçekli damıtma' (distillation) gerçekleştirdiğini iddia etmişti. FBI, bu modellerin yasa dışı yollarla ABD'nin sınır modellerinden kopya alındığını öne sürmüştü. Ulusal Arşivler kurumunun, bu uyarıların gölgesinde Çinli bir modeli kullanması, yönetim içindeki tutarsızlığı gözler önüne serdi.

Zamanlama ve kurumsal sessizlik

Kullanıcı 'tleilax___' takma adıyla X platformunda paylaştığı ve geniş kitlelere ulaşan bir ekran görüntüsünde, Federal Sicil sitesinde öneri düzenlemelerine ait halka açık yorumları aramak için Qwen modelinin 15 Eylül'de açık olduğunu gösterdi. Reuters'ın aktardığına göre, sitenin arşivlenen kaynak kodundaki değişiklikler, aracın Çarşamba günü kaldırıldığını doğruladı; bu da hizmetinin en azından bir gün boyunca aktif olduğu anlamına geliyor. Ulusal Arşivler, ABD Beyaz Sarayı ve FBI, konuya ilişkin sorulara veya yorum taleplerine henüz resmi bir yanıt vermedi. Bilgi Teknolojileri ve İnovasyon Vakfı Başkanı Daniel Castro, bir ABD kurumu Çinli bir modeli kullanırken FBI'ın paydaşlardan yalnızca Amerikan modellerini kullanmalarını teşvik etmesinin 'çılgınca' bir kopukluk olduğunu ifade etti.

Georgetown Üniversitesi Hukuk Profesörü Anupam Chander ise Reuters'a verdiği demeçte, hükümetin Qwen modelini kullanımının güvenlik riski oluşturup oluşturmadığının, modelin nasıl eğitildiğine bağlı olduğunu belirtti. Kurumlar henüz sessizliğini korurken, olay ABD'de yapay zeka politikaları ve ulusal güvenlik hassasiyetleri arasındaki gerilimi yeniden gündeme taşıdı.

Ne anlama geliyor?

Yapay zeka modelleri, devasa miktarda veri seti üzerinde eğitim alarak çalışır. Farklı ülkelerde geliştirilen modeller, altta yatan algoritmik yapılar ve eğitim veri kaynakları nedeniyle benzerlikler gösterebilir. Bir kurumsal platformda yabancı menşeli bir modelin kullanımı, genellikle o modelin veri gizliliği politikaları, ağ güvenliği protokolleri ve üçüncü taraflarla veri paylaşım koşulları açısından risk değerlendirmesine tabi tutulmasını gerektirir. Ulusal güvenlik birimlerinin, rakip ülkelerin teknoloji geliştirme süreçlerine dair yaptırımlar veya uyarılar yayınladığı dönemlerde, devlet kurumlarının bu firmaların araçlarını tercih etmesi, regülasyon uygulamalarındaki tutarlılığı sorgulatır. Bu durum, yapılandırılmış verilerin işlenmesinde kullanılan algoritmaların kaynak kodunun şeffaflığı ve model ağırlıklarının (weights) hangi veri setleriyle eğitildiğinin denetlenebilirliği gibi teknik meselelerin, kamu politikası düzeyinde ne kadar kritik olduğunu ortaya koyar. Kullanıcılar açısından ise devlet portallarında sunulan yapay zeka destekli araçların arkasındaki teknolojinin menşei, verilerin nerede işlendiği ve kime ait olduğu konularında şeffaflık beklentisini artırır.