Avustralya Parlamentosu, Aralık 2024'te yürürlüğe giren ve 16 yaş altı çocuklara Facebook, Instagram, YouTube gibi platformlara erişimi yasaklayan yasanın güçlendirilmesi için önerilen değişiklikleri reddetti. Muhalefet ve Yeşiller Partisi, yasa hakkında sekiz haftalık bir soruşturma başlatılmasını sağladı.

Yasağın etkisiz kaldığı ortaya çıktı. Resmî istatistiklere göre, yasanın yürürlüğe girdiğinde hesapları olan çocukların yüzde 70'i halen bu platformlarda yer alıyor.

Yasağın Uygulanması Başarısız Oldu

Avustralya hükümeti, yasanın yürürlüğe girdiği 10 Aralık'tan sonra beş milyondan fazla 16 yaş altı hesabın kaldırıldığını, devre dışı bırakıldığını veya kısıtlandığını duyurmuştu. Ancak çalışmalar farklı bir resmi ortaya koymaktadır.

Ülkedeki online güvenlik komiser Julie Inman Grant, Mart ayında yayınladığı raporda, yasağın başladığı dönemde kısıtlı platformlarda hesabı olan çocukların yüzde 70'inin halen Facebook, Instagram, Snapchat ve TikTok'ta aktif olduğunu belirtmiştir. Çoğu, 16 yaşından büyük olduğunu beyan ederek veya platform doğrulama sisteminin kabul ettiği bir selfie göndererek yasaktan kaçmıştır.

Güçlendirilmesi Amaçlanan Yasal Değişiklikler

Komiser Inman Grant, Nisan'da bu dört platform ve YouTube'a karşı mahkeme yoluna gitmesi gerektiğini düşünerek, söz konusu şirketlerin yasağı uygulamak için makul adımlar atmadıklarını ileri sürmüştür. Diğer beş kısıtlı platform olan X, Kick, Reddit, Threads ve Twitch'in yaptığı ilerleme ona tatmin edici gelmiştir.

Reddedilen değişiklikler, komiser için platformlardan iç belgeler, yönetim kurulu tutanakları ve yasakla ilgili iletişimleri isteme yetkisini getirmiş olacaktı. Ayrıca yasal tazminat üst limitini 49,5 milyon Avustralya doları (68 milyon dolar) olan 99 milyon dolara çıkartacaktı. Bu değişiklikler, yaşı doğrulama teknolojisi sağlayıcıları gibi üçüncü şahıslardan da bilgi talep etme gücünü sağlayacaktı.

Uluslararası Etki ve Benzer Çabalar

Avustralya'nın yaşadığı zorluklar diğer ülkeleri caydırmamıştır. Birleşik Krallık, Haziran ayında 16 yaş altı çocukların sosyal medya uygulamalarından yasaklanacağını duyurmuş olup, kısıtlamaların 2027 baharında yürürlüğe girmesi beklenmektedir. Fransa, Danimarka, İspanya ve diğer birkaç Avrupa ülkesi benzer yaş kısıtlamaları açıklamış veya uygulamıştır.

Ne anlama geliyor?

Yasağın başarısız olmasının ana nedeni, dijital platformların hükümetlerin belirlediği yaş sınırlarını uygulamanın teknolojik ve idari açıdan ne kadar zor olduğunu göstermesidir. Yaş doğrulama sistemleri kolaylıkla atlatılabilir ve platformlar, gerçekte kaç çocuğun hesaplarını aktif tuttuğu hakkında somut veriler sunmaktan kaçınabilir. Bu durum, benzer yasalar çıkarmayı planlayan başka ülkelerin de aynı sorunla karşılaşacağını ortaya koymaktadır.

Bir yasanın sadece kabul edilmesi, uygulanmasının başarılı olacağı anlamına gelmez. Özellikle geniş bir coğrafyaya yayılmış dijital hizmetlerde, kural koyucular ile platform işletmecileri arasında ciddi bir güç dengesizliği vardır. Hükümetler kurallara uyumu zorlamak için cezai müeyyideler belirleyebilse de, platformlar çeşitli yollarla bu kuralların etkinliğini azaltabilir. Bu nedenle, yaş sınırlamalarının gerçekten işleme koyulması, sadece yasalar değil, teknik denetim mekanizmaları ve uygulamaya yönelik aktif gözetim gerektirir.