Japonya'daki araştırmacılar, tarihte ilk kez erkek fare embriyolarını kasıtlı olarak dişiye dönüştürmeyi başardı. CRISPR tabanlı bir yöntem kullanan ekip, erkek hücrelerden Y kromozomunu çıkararak erkek farelerin dişi klonlarını oluşturdu.

Y-CUT Teknolojisi ile Cinsiyet Dönüşümü

Yamanashi Üniversitesi'nden Takashi Ishiuchi ve Riken BioResource Araştırma Merkezi'nden Shogo Matoba tarafından yürütülen çalışmada, Y-CUT adı verilen özel bir araç geliştirildi. Bu yöntem, hücre bölünmesi sırasında Y kromozomunun aktarılmasını sağlayan kritik bir bölgeyi hedef alarak bu kromozomu tamamen yok ediyor.

Yapılan deneylerde, XY kromozom yapısına sahip embriyolara Y-CUT işlemi uygulandı ve ardından bu embriyolar taşıyıcı farelere nakledildi. Sonuç olarak, normalde iki X kromozomu olması gerekirken tek bir X kromozomuna (XO) sahip olan dişi yavrular dünyaya geldi. Araştırmacılar, bu yavruların sağlıklı ve doğurgan olarak büyüdüğünü bildirdi.

Nesli Tükenmekte Olan Türler İçin Yeni Umut

Bu gelişme, özellikle popülasyonu çok azalmış ve sadece erkek bireylerin kaldığı nesli tükenmekte olan türlerin kurtarılması için kritik bir potansiyel taşıyor. Geleneksel klonlama yöntemleri sadece mevcut genleri kopyaladığı için erkek bir hayvandan sadece erkek yavrular alınabiliyordu; ancak bu yeni teknikle üreme döngüsünün devam etmesi mümkün olabilir.

Çalışmanın detayları bioRxiv üzerinde bir ön baskı makalesi olarak paylaşıldı. Hawaii Üniversitesi'nden biyolog Monika Ward, daha önce böyle bir işlemin gerçekleştirilmediğini vurgularken, Revive & Restore organizasyonundan Ben Novak ise yöntemin koruma amaçlı birçok uygulama alanı olacağına inandığını belirtti.

Ne anlama geliyor?

Memelilerde cinsiyeti belirleyen temel mekanizma, hücrelerdeki özel kromozom çiftleridir. Normal şartlarda belirli bir kromozomun varlığı bireyi erkek yaparken, bu kromozomun eksikliği veya farklı bir dizilim dişinin oluşmasını sağlar. Geliştirilen sistem, gen düzenleme araçlarını kullanarak hücrenin çekirdeğindeki bu spesifik yapıtaşını hedef alır ve onu fiziksel olarak sistemden uzaklaştırır.

Bu teknik, biyolojik cinsiyetin sabit olduğu yönündeki geleneksel anlayışı değiştirerek, genetik materyalin laboratuvar ortamında yeniden düzenlenmesine imkan tanır. Özellikle genetik çeşitliliğin azaldığı ve sadece tek bir cinsiyetin hayatta kaldığı durumlar için bir çözüm sunar. İşlem sonucunda oluşan bireylerin tek bir cinsiyet kromozomuna sahip olmasına rağmen biyolojik fonksiyonlarını sürdürebilmesi, genetik müdahalenin canlı organizma üzerindeki başarısını gösterir.