İsrailli adli bilişim şirketi Cellebrite, Rusya hükümetine olan satışlarını durdurduğunu açıklamasına rağmen, şirketin araçları Rus yetkililer tarafından muhalif politikacıyı hedef almak için kullanılmaya devam etmiştir. Toronto Üniversitesi'ndeki Citizen Lab araştırmacıları, Cellebrite'nin UFED adlı telefon hacklem aracının 2021 yılında insan hakları aktivisti Andrey Pivovarov'un iPhone'unu hacklemek için Rus hükümet birimince kullanıldığını tespit etmiştir.

Kontrol Kaybının Gerçeği

Cellebrite, Mart 2021'de Rusya ile olan tüm satışları ve hizmetleri durdurduğunu, mevcut lisansları sonlandırdığını ve yasal sözleşmeleri derhal feshetmeye başladığını açıklamıştır. Ancak bu adımın ardından da şirketin araçları Rus makamları tarafından kullanılmaya devam etmiştir. Araştırmacılara göre, bu durum gözetleme teknolojileri satmış olan şirketlerin, araçları piyasaya çıktıktan sonra bunların ne şekilde kullanıldığını kontrol edemeyeceğinin somut bir örneğidir.

Hukuki Boşluk ve İhtiyaç Duyulan Çözümler

Citizen Lab'ın kıdemli araştırmacısı John Scott-Railton, Cellebrite'nin kötüye kullanım raporları aldığında cihazları uzaktan devre dışı bırakabilmesi ve çıkarılan verilerin hangi cihazla elde edildiğini belirlemek üzere kriptografik imzalar eklemesi gerektiğini belirtmiştir. İsrailli insan hakları avukatı Eitay Mack ise, satışları durdurmanın ve yazılım lisansını iptal etmenin bile eski müşterilerin Cellebrite teknolojisini kötüye kullanmasını engelleyemediğini vurgulamıştır. Mack ayrıca Cellebrite'nin müşterilerin satılan hacklem araçlarını söküp kaldırıp kaldırmadığını sorması gerektiğine işaret etmiştir.

Pivovarov Olayı ve Tarihçe

Mayıs 2021'de gözaltına alınan muhalif politikacı Andrey Pivovarov, Rus yetkililer tarafından konfiske edilen iPhone 12 ve MacBook'unda Cellebrite UFED ile hacklenmiştir. Rus hükümetinin Kriminalist Uzman Merkezi, mahkeme belgelerinde Pivovarov'un telefonundan WhatsApp ve Telegram mesajlarını çıkarmak için UFED kullandığını açıklamıştır. Pivovarov daha sonra dört yıl hapis cezasına çarptırılmış, ancak Ağustos 2024'te Wall Street Journal muhabiri Evan Gershkovich ile birlikte değiş tokuş edilerek serbest bırakılmıştır.

Geçmiş yıllarda Cellebrite'nin müşterileri tarafından Hong Kong, Kenya, Ürdün gibi ülkelerde muhalifler, insan hakları aktivistleri ve gazetecilere karşı benzer şekilde kullanılan teknolojileri dokümante eden araştırma raporları yayımlanmıştır. Bu bulgular sonrasında Cellebrite, Bangladeş, Çin, Hong Kong, Myanmar ve Sırbistan ile olan bağlantılarını kesmiştir.