Toronto Üniversitesi'nin Citizen Lab araştırma grubunun incelemesine göre, Rus yetkililer İsrailli şirket Cellebrite'nin dijital adli analiz platformunu kullanarak insan hakları savunucusu Andrey Pivovarov'un iPhone 12'sine izinsiz erişim sağlamıştır. Pivovarov'un cihazları 2021'de ele geçirilmiş, ancak 2023'te döndürülmüştür.

Kaynaklar ve İncelemeler

Citizen Lab'ın yapılan analizi, Cellebrite'nin UFED Physical Analyzer ve UFED 4PC araçlarının kullanılmış olduğunu ortaya koymaktadır. Araştırma grubu, bulgularını Rus yetkililer tarafından yayımlanan resmi belgelerle desteklemiştir. Söz konusu belge, telefondaki WhatsApp, Telegram ve Viber uygulamalarından veri çıkarıldığını göstermektedir. Rus yetkililer, aralarında muhalif figürler ve siyasi konular olmak üzere çeşitli arama terimleri kullanmıştır.

Cellebrite'nin Konumu ve Daha Önceki Adımlar

Cellebrite, Mart 2021'de Rus Soruşturma Komitesi ile olan sözleşmesini feshetmiş, böylece ülkedeki hükümet müşterilerine hizmet vermeyi durdurmuştur. Şirketin sözcüsü David Gee, Mart 2021'den sonra Rusya'da yaşanan herhangi bir Cellebrite kullanımının tamamen yetkisiz olduğunu belirtmiştir. Ancak bulguya göre, Rus yetkililer üç ay sonra, Haziran 2021'de Pivovarov'un cihazlarına erişim sağlamıştır.

Ne anlama geliyor?

Dijital adli analiz yazılımları, polis ve güvenlik teşkilatlarınca suç soruşturmalarında cihazlardan veri çıkarmak ve incelemek için kullanılır. Bu tür araçlar, uygun izin ve hukuki çerçeve içinde meşru amaçlarla kullanıldığında dijital adalet sisteminin bir parçasıdır. Ancak otoriter rejimler tarafından muhalif faaliyetçilerin, gazetecilerin ve insan hakları savunucularının izlenmesi ve takibi amacıyla da kullanılabilir.

Bu olay, yazılım ve teknoloji şirketlerinin ürünlerinin hangi hükümetlere satılacağı konusunda sorumluluğu gündeme getirmektedir. Bir şirketnin yaptırım ve hesap mekanizmaları olmadan bir ülkeyle sözleşmesini feshetmesi, söz konusu yazılımın o ülkede kullanılmaya devam edebileceği anlamına gelebilir. Özellikle insan hakları ihlalleri riski taşıyan ülkelerdeki satış ve kullanım, uluslararası hukuk ve etik sorgulamaları ortaya çıkarmaktadır.