Avrupa Komisyonu, Instagram ve Facebook'un bağımlılık yaratan tasarımından dolayı Meta'yı Dijital Hizmetler Yasası'nı (DSA) ihlal ettiği yönünde ön soruşturma sonucu açıkladı. Şirket, her iki uygulamayı yeniden tasarlamaya zorlanabilir ve 12 milyar dolara kadar para cezası ile karşı karşıya kalabilir.

Hangi Özellikler Sorgulanıyor?

Komisyon, kişiselleştirilmiş öneriler, otomatik oynatma ve sonsuz kaydırma gibi özelliklerin kullanıcıların, özellikle çocuk ve savunmasız yetişkinlerin fiziksel ve zihinsel sağlığını tehdit ettiğini belirtti. Bu tasarım unsurları, beynin 'otopilot moduna' geçmesine neden olarak kullanıcıları sürekli uygulamada kalmaya teşvik ediyor.

Araştırma ayrıca Meta'nın sunduğu kullanım sınırlandırma araçlarının yetersiz olduğuna işaret etti. Zaman yönetimi aracı kolayca devre dışı bırakılabiliyor, ebeveyn kontrolleri ise etkili olması için teknik bilgi ve önemli çaba gerektiriyor.

Olası Yaptırımlar ve Sonraki Adımlar

Meta, Facebook ve Instagram'daki otomatik oynatma ve sonsuz kaydırma özelliklerini varsayılan olarak devre dışı bırakmaya, etkili ekran süresi molalarını uygulamaya ve önerme algoritmasını 'daha az katılım odaklı' hale getirmeye zorunlu tutulabilir. Soruşturma Mayıs 2024'te başlamış olup, Meta'nın yaş doğrulama araçları ve reşit olmayanlara yönelik içerik korumaları ayrıca değerlendirilmektedir.

Komisyon son kararı verirse, ceza şirketin küresel yıllık gelirinin yüzde 6'sine kadar olabilir. 2025'te bu tutar 12 milyar doları bulabilir. Ayrıca Ağustos ayında Meta, Amerika Birleşik Devletleri'nde uygulamalarının kasıtlı olarak bağımlılık yarattığı konusunda yargılanacak ve dört eyalet birleşik olarak 1,4 trilyon dolara kadar tazminat talep ediyor.

Ne anlama geliyor?

Sosyal medya platformlarında bağımlılık yaratan tasarım, kullanıcıları uygulamada daha fazla zaman harcamaya teşvik eden özellikler anlamına gelir. Sonsuz kaydırma, otomatik oynatma ve kişiselleştirilmiş içerik önerileri gibi mekanizmalar, kullanıcının bilinçli kararından ziyade psikolojik reflekslere dayanır. Kullanıcı swiping yapıp durdurmaya çalışsa da, sistem her zaman yeni içerik sunarak, beynin karar verme mekanizmasını devreden çıkarır.

Bu tür tasarımlar, özellikle çocuk ve genç yetişkinler gibi hassas gruplar için risk oluşturur. Yönetmelik uygulanırsa, platformlar bu davranışsal mekanizmaları kaldırarak veya gözle görülür kılarak, kullanıcılara kendi kullanımı üzerinde daha fazla kontrol hakkı verecekti. Türkiye'de henüz benzer yasal çerçeve olmasa da, dijital platform düzenlemelerine yönelik tartışmalar artmaktadır ve bu tür Avrupa uygulamaları, Türk mevzuatının şekillenmesine etki edebilir.