Karabük Üniversitesi, geliştirdiği makine öğrenmesi algoritması kullanarak tarihi yapıların çatlaklarını ve deformasyonlarını analiz ediyor. TÜBİTAK destekli bu proje, yığma taş binaların yapısal sağlığını dijital ortamda izlemek için fotogrametrik yöntemler ve yapay zeka modelini bir araya getiriyor.

Teknoloji Nasıl Çalışıyor?

Sistem, tarihi yapıların üç boyutlu modellerini fotogrametrik tekniklerle oluşturmakla başlıyor. Elde edilen görüntü verileri, açık kaynak kodlu yazılımlar aracılığıyla özel bir yapay zeka algoritmasına gönderiliyor. Bu model, milimetrik hassasiyetle kılcal çatlaklar ve yapısal bozulmaları tespit edebiliyor ve çıktı olarak dijital sağlık raporları üretiyor.

Araştırma Kapsamı ve Avantajlar

Proje, Safranbolu'dan İstanbul'a, Bolu'dan Amasya'ya kadar farklı illerdeki tarihi dokulardan toplanan verilerle besleniyor. Araştırma ekibine göre bu yöntem, manuel denetim tekniklerine kıyasla daha hızlı, nesnel ve tam raporlanabilir sonuçlar sağlıyor. Yapay zeka destekli hasar tespit modeli, rölöve ve hasar raporlarının çok daha geniş bir veri tabanına dayandırılmasına olanak tanıyor.

Ne anlama geliyor?

Tarihi yapıların korunması, kalıcı hasarların meydana gelmeden önce sorunları saptamaya ve müdahale etmeye bağlı. Geleneksel yöntemler, insan gözüne ve deneyimine dayanır; bu nedenle gözlenen yapının durumuna ve denetçinin yetkinliğine göre farklılık gösterebilir. Yapay zeka modelleri, bu süreçte tutarlılık ve kesinlik sağlıyor; çok küçük hasarları bile nesnel biçimde kaydedebiliyor.

Fotogrametri, fotoğraflardan üç boyutlu modeller çıkarma tekniğidir ve drone veya yerden çekilen görüntülerle yapılabilir. Makine öğrenmesi modelleri bu modelleri analiz ederek, insan gözünün kaçırabileceği mikro düzeydeki çatlakları ve şekil bozulmalarını tanıyabiliyor. Bu, özellikle asırlık yapılar için önem taşıyor; çünkü malzeme yaşlanması, nem, sıcaklık değişimleri ve mekanik yükler zaman içinde yapıda kümülatif hasar oluşturuyor.

Dijital sağlık raporları, restorasyon müdahalelerinin planlanmasında veri sağlıyor ve yapının zaman içindeki değişimini belgeliyor. Bu, kültürel mirasın korunması açısından stratejik bir yaklaşım; küçük problemler erken tespit edildiğinde daha az maliyetli ve daha etkili müdahaleler yapılabilir. Teknoloji, mühendislik ve mimarlık disiplinlerinde tasarlanmış raporlamaya dayanan, bilimsel bir temel oluşturuyor.