Türkiye Ziraat Odaları Birliği, Eylül ayına ait ürün fiyat analizini yayımlayarak gıda zincirindeki fiyat uçurumunu gözler önüne serdi. Yapılan karşılaştırmada, bazı temel gıda maddelerinde üretici elinden çıkan fiyat ile market tezgahındaki satış fiyatı arasındaki fark yüzde 633,4’e kadar çıktı.

En yüksek fark limonda kaydedildi

Rapora göre Eylül ayında fiyat farkının en yüksek olduğu ürün yüzde 633,4 ile limon oldu. Bu oranı yüzde 339,1 ile kuru incir, yüzde 337,8 ile havuç, yüzde 237,9 ile elma ve yüzde 228,3 ile maydanoz takip etti. Veriler, tüketiciye yansıyan fiyatların üreticinin elde ettiği gelirin katbekat üzerinde olduğunu açıkça ortaya koyuyor.

Patlıcan örneği ve sektör tepkisi

Analizde yer alan diğer verilerde patlıcan için üretici çıkış fiyatının 22 TL, hal fiyatının 30 TL ve market satış fiyatının ise 67 TL olduğu görüldü. Bu durum, ürünün tüketicilere ulaştığı noktada değerinin yaklaşık üç katına çıktığını gösteriyor. Ziraat Odaları yetkilileri, bu kadar yüksek oranlardaki fiyat artışlarının serbest piyasa koşullarıyla açıklanamayacağını ve mevcut sistemin tarım sektörü aleyhine işlediğini vurguladı.

Ne anlama geliyor?

Gıda tedarik zincirindeki bu uçurum, ürünün çiftlikten sofraya taşınma sürecindeki dağıtım, depolama ve perakende kâr marjlarının toplamının üretici gelirini çok geride bıraktığını gösteriyor. Tüketici, ürünün asıl üreticisine katkı payı çok düşük kalırken, zincirdeki aracı halkaların ve perakende satış noktalarının fiyatlama politikaları nihai maliyeti belirliyor.

Yüksek fiyat farkları, gıda enflasyonu algısını derinleştirirken, üreticinin rekabet gücünü ve tüketicinin alım gücünü aynı anda zayıflatıyor. Fiyat oluşumundaki şeffaflık eksikliği, piyasa denetimi ve tedarik zincirindeki maliyet şeffaflığı konularının yeniden ele alınması gerekliliğini gündeme taşıyor. Sorunun çözümü, yalnızca fiyat kontrolü değil, dağıtım kanallarındaki verimsizliklerin ve yüksek kâr beklentilerinin yapısal olarak düzenlenmesiyle mümkün olabilir.