United Launch Alliance'ın ikonik Atlas V roketi, yaklaşık 23 yıllık hizmetinin sonlarına doğru ilerliyor. Geçtiğimiz hafta Cape Canaveral'dan kalkış yapan ve Amazon'un Leo uydu ağı için 29 uydu taşıyan görev, Atlas V'in Amazon konstelasyonu için gerçekleştireceği son başarılı misyon oldu. Bu fırlatış, roketin neredeyse mükemmel bir kariyerinin önemli bir kırılma noktasını işaret ediyor.

Atlas V'in Son Yapılandırması

110. uçuşunu gerçekleştiren Atlas V, geçen hafta aynı zamanda en güçlü konfigürasyonuyla, yani beş adet katı yakıt roketboostu ile son kez havalanmış oldu. Roket tasarımında, ilave itki sağlamak için sıfırdan beş arasında değişen sayıda booster kullanılma esnekliği bulunmaktaydı. United Launch Alliance'ın depolarda yeterli Atlas V booster bulunmasına rağmen, kalan altı Starliner görevi için sadece ikili booster konfigürasyonu kullanılabilir durumda kalacak.

Geçtiğimiz Perşembe günü iniş yapan 29 uydu, yaklaşık 465 kilometre irtifaadan kendi iticilerini kullanarak 630 kilometre irtifaasındaki son görev konumlarına çıkacak. Bu dokuzuncu Amazon Leo fırlatışı, son üç ay içinde yapılan dördüncü Atlas V göreviydi; hızlı ardışık fırlatışlar, roketin yaklaşık çeyrek asrındaki nadiren ulaştığı bir tempoyu yansıtıyordu.

Starliner Yolunda Geri Kalan Altı Görev

Henüz yapılacak altı Atlas V fırlatışı Boeing'in Starliner kapsülü için NASA sözleşmesi altında gözlemleniyor. Ancak son gelişmeler, Boeing'in tüm bu görevleri kullanıp kullanmayacağı konusunda belirsizlik taşıyor. NASA geçen yıl, programdaki kronik gecikmeler sebebiyle Boeing'in ticari mürettebat sözleşmesindeki garantili görev sayısını altıdan dörde indirmişti. Önümüzdeki Starliner görevi ISS'ye kargo taşıyacak ve kalan Atlas V roketlerinden birini tüketecek.

Eğer Boeing, kontraktöel kontrolü altındaki Atlas V'lerden bazılarından vazgeçerse ne olacağı belirsiz durumda. Roketlerin Amazon Leo ağı için ilave kapasite sağlamak amacıyla yeniden kullanılması düşünülmüş olsa da, bu seçenek teknik açıdan engellenerek bulunmaktadır.

Teknik Engeller ve Yeni Çağ

Atlas V'in Starliner görevleri için kullanılan konfigürasyonu, fırlatış sırasında yükü açık halde tutmaktadır; bu nedenle geçtiğimiz hafta yapılan görev, Atlas V'in payload fering ile son uçuşu olmuştur. United Launch Alliance sözcüsü, üretimde olan Vulcan roketinin payload feringu Atlas V'nin üretimi durdurulmuş feringu ile uyumlu olmadığını doğrulamıştır. Ayrıca, Starliner görevleri için tahsis edilen Atlas V roketleri, düşük yer yörüngesi görevleri için optimize edilmiş çift motorlu üst aşama yapılandırmasında uçacaklar; bu da yüksek enerji veya derin uzay görevleri için kaldırma yeteneğini sınırlandırmaktadır.

Atlas V'nin halefi olan Vulcan roketi, Şubat ayından bu yana katı yakıtlı boosterlerinde sorunlar sebebiyle fırlatışlardan men edilmiş durumdadır. United Launch Alliance'ın sonraki fırlatışı, Vulcan'ın hizmet dönüşüne hedeflenmiştir.

Ne anlama geliyor?

Uzay taşımacılığı endüstrisinde nesil değişimi yaşanmaktadır. Belirli bir roket tasarımı, teknik sınırlamalar, tedarik zinciri kesmeler ve üretim durdurulması nedeniyle yeni görevler için uyarlanamamaktadır. Bu durum, roket mühendisliğinde erken aşamalardan itibaren gelecekteki esnek kullanım gereksinimleri göz önünde bulundurmanın önemini göstermektedir. Yeni roket platformlarının hazırlanması ve devreye alınması süreci yıllar almakta, bu arada eski sistemlerin kısıtlı kapasite ile sınırlı sayıda görev daha yapması yaygın bir uygulamadır. Uydu ağı gibi büyük ölçekli uzay projelerine olan talip, mühendisleri özgün tasarımlar yerine mevcut hale getirilmiş sistemlerle çalışmaya zorlayabilmektedir.