Avrupa Komisyonu, Meta'nın Instagram ve Facebook uygulamalarında bağımlılık yaratan tasarım unsurları kullandığını ve Dijital Hizmetler Yasası'nı ihlal ettiğini belirtdi. Mayıs 2024'te başlayan soruşturmada sonsuz kaydırma, otomatik oynatma, push bildirimleri ve kişiselleştirilmiş öneri sistemleri gibi özelliklerin incelenmişti.

AB'nin Bulguları: Tasarım Sorunları Kanıtlandı

Komisyonun ön bulgularına göre Meta, sonsuz kaydırma ve otomatik oynatma gibi özelliklerin kullanıcıların—özellikle reşit olmayan ve savunmasız yetişkinlerin—fiziksel ve zihinsel sağlığı üzerindeki risklarını yeterince değerlendirmedi. Şirket, bu tasarım seçimlerinin kompulsif kullanımı teşvik edeceğini göz ardı etti. Aynı şekilde hikayeler ve reels gibi formatların aşırı kullanıma yol açabileceği de dikkate alınmamıştır.

Meta'nın Savunması Yetersiz Bulundu

Meta, Dijital Hizmetler Yasası ihlalinin incelemesi başladığından sonra aldığı "Teen Accounts" gibi koruyucu adımların göz ardı edildiğini iletti. Bu özellik ebeveynlere gece saatlerinde erişimi engelleme ve günlük ekran süresini 15 dakika ile sınırlama izni vermektedir. Ancak Komisyon, bu önlemlerin etkili olmadığını ortaya çıkardı. Instagram ve Facebook'un zaman yönetimi araçları kolaylıkla kapatılabiliyor ve gerçek anlamda uygulama kullanımında anlamlı bir azalmaya yol açmıyor. Ayrıca ebeveyn kontrol sistemleri, yalnızca teknik bilgiye sahip veya bu araçları öğrenmeye zaman ayırabilen ebeveynler tarafından etkin bir şekilde kullanılabiliyor.

Komisyon Büyük Tasarım Değişiklikleri İstiyor

Avrupa Komisyonu, Meta'nın otomatik oynatmayı ve sonsuz kaydırmayı varsayılan olarak devre dışı bırakması, ekran süresi molaları eklenmesi ve algoritmalarının katılımı azaltmaya yönelik olarak yeniden tasarlanması gerektiğine inanıyor. Meta, bulgulara karşı çıkabilir ve soruşturmanın dosyalarını inceleyebilir. Ancak Komisyon'un bulgularının kesinleşmesi durumunda, şirket yıllık toplam cirosunun yüzde 6'sine kadar para cezasıyla karşı karşıya kalabilir.

Ne anlama geliyor?

Sosyal medya uygulamalarındaki "bağımlılık yapan tasarım", kullanıcıları platformda ne kadar fazla vakit geçirirse geçirsin, şirketin reklam gelirinin arttığı bir sistemi ifade eder. Sonsuz kaydırma gibi özellikler, kullanıcıya içeriği bitirmesi imkansız göründüğü için uygulamayı kapatmasını zorlaştırır. Otomatik oynatma ise izleyicinin kasıtlı seçim yapmadan başka videolara geçmesini sağlar. Bu mekanizmalar özellikle gençlerin ve ergenler üzerinde etkilidir, çünkü beyin gelişimi hala devam etmekte ve dürtü kontrolü tam olarak oluşmamıştır. Tasarım değişiklikleri gerektirilen bu karar, dijital hizmetlerin sağlık boyutunun giderek daha ciddi şekilde düzenlenmeye başlandığının göstergesidir. Türkiye'de benzer şekilde, sosyal medya platformlarında yapılan araştırmalar da gençler arasında aşırı kullanım ve zihinsel sağlık problemlerini ortaya koymaktadır. Bu tür tasarım değişiklikleri, kullanıcıların—özellikle çocukların—bilinçsiz kullanımını azaltmaya ve ekran süresi konusunda daha bilinçli seçim yapabilmesini hedeflemektedir.