Facebook ve Instagram'ın sahibi Meta, ABD'deki dört farklı eyaletin başlattığı davalar sonucunda 1,4 trilyon dolar tutarında devasa bir para cezasıyla karşı karşıya kalabilir. California, Colorado, Kentucky ve New Jersey eyaletleri, şirketi platformların bağımlılık yapıcı tasarımları ve güvenlik konusunda kamuoyunu yanıltmakla suçluyor.

Rekor Seviyede Tazminat Talebi

Reuters tarafından aktarılan bilgilere göre, talep edilen ceza miktarı Meta'nın yaklaşık 1,5 trilyon dolarlık piyasa değerine oldukça yakın bir seviyede bulunuyor. Eyalet temsilcileri, bu rakamı etkilenen genç kullanıcı sayısını eyalet yasalarıyla belirlenen ceza miktarlarıyla çarparak hesapladıklarını belirttiler. Meta avukatları ise mahkemeye sundukları dosyada, böyle bir yaptırımın tüketici koruma tarihinde bir benzerinin olmadığını savunarak miktarın haklı olmadığını öne sürdü.

Çocukların Verileri ve Diğer Hukuki Süreçler

Şirket sadece bu dört eyaletle değil, aynı zamanda 29 farklı eyaletin açtığı davalarla da uğraşıyor. Bu davaların çoğunda, ebeveyn izni alınmadan çocukların verilerinin toplandığı ve federal Çocukların Çevrimiçi Gizliliğini Koruma Yasası'nın (COPPA) ihlal edildiği iddia ediliyor. Hakim Yvonne Gonzalez Rogers'ın Ağustos ayındaki duruşmada bu iddiaları değerlendirmesi beklenirken, başka 14 eyaletin yerel yasalar üzerinden açtığı davaların ise Şubat 2027'de görülmesi planlanıyor.

Bağımlılık Tartışmaları ve Geçmiş Kararlar

Meta, sosyal medya bağımlılığının klinik olarak kanıtlanmış bir psikiyatrik durum olmadığını savunuyor. Instagram yöneticisi Adam Mosseri konuyu bir diziye bağımlı olmaya benzetse de, Amerikan Psikiyatri Birliği durumun tanı kılavuzunda yer almamasının, bu sorunun var olmadığı anlamına gelmediğini açıkladı. Öyle ki, New Mexico'da bir jüri Meta'nın tüketicileri yanılttuğuna karar vererek eyalete 375 milyon dolar ödenmesine hükmetti. Ayrıca şirket, Kentucky'deki bir okul bölgesinin benzer iddialarla açtığı dava sonucunda 27 milyon dolarlık bir uzlaşma bedeli ödedi.

Ne anlama geliyor?

Söz konusu hukuki süreçler, dijital platformların kullanıcı tutma mekanizmalarının nasıl çalıştığına odaklanıyor. Yazılımların, kullanıcıların dikkatini sürekli üzerinde tutmak için kullandığı bildirimler ve sonsuz kaydırma gibi teknik özellikler, davranışsal psikoloji prensiplerine dayanıyor. Bu yöntemler, beynin ödül merkezlerini uyararak kişilerin uygulamadan ayrılmasını zorlaştırıyor.

Sektörel açıdan bu durum, dijital hizmet sağlayıcıların tasarım süreçlerinde artık sadece verimliliğe değil, aynı zamanda psikolojik etkilere de odaklanmasını zorunlu kılıyor. Özellikle gelişim çağındaki bireylerin bilişsel süreçlerini etkileyen mekanizmaların denetlenmesi, yazılım geliştirme standartlarının değişmesine yol açabilir.

Kullanıcılar açısından ise bu gelişmeler, daha şeffaf veri toplama süreçleri ve kontrol edilebilir kullanım süreleri şeklinde karşılık bulabilir. Yasaların tasarımı hedef alması, uygulamaların sunduğu içerik akışlarının ve etkileşim araçlarının daha sağlıklı bir yapıya kavuşmasını sağlayabilir.