Filistin Müzesi, Filistin tarihini korumak amacıyla 500 binden fazla fotoğraf, belge, mektup ve harita içeren dijital bir arşiv platformu başlattı. Müzenin genel müdürü Amer Shomali, özellikle Ekim 2023'ten bu yana Gaza'daki kültürel kurumların yıkılmasının hızlanması nedeniyle bu "çalınamayan arşivin" oluşturulduğunu belirtti.

Yıkım ve Koruma Çabaları

Shomali'ye göre, Filistin'in ulusal koleksiyonlarının yaklaşık yüzde 80'i plündraja uğramış, tahrif edilmiş veya İsrail kontrolünde bulunuyor. Birzeit'teki müze, fiziki bir miras deposu olmanın yanı sıra, giderek daha kapsamlı bir dijital koruma çabasının merkezi haline geldi. New York merkezli Heneghan Peng mimarlar tarafından tasarlanan bina, Filistin fotoğrafları ve sanat eserlerinin yanı sıra sayısız koleksiyona ev sahipliği yapıyor.

Teknoloji ile "Çalınamayan" Arşiv

Müze, 2018'den itibaren teknolojiye yönelerek başlattığı proje ile Filistin ailelerini ziyaret ederek eski fotoğraflar, mektuplar ve belgeleri tarama izni almaya başladı. Bu basit başlangıçtan, bölgenin en iddialı dijital koruma projelerinden birine dönüşen platform, açık kaynak temeline dayanıyor ve Filistin aileleri tarafından doğrudan sağlanan, aksi takdirde sonsuza dek kaybolabilecek on binlerce belgeyi içeriyor.

Ne anlama geliyor?

Dijital arşivleme, kültürel mirasın korunması için kullanılan modern bir yöntemdir. Fiziki nesneler (kitap, fotoğraf, belge) taranarak dijital dosyalara dönüştürülür ve bu dosyalar internet üzerinde merkezi olmayan sunucularda saklanır. Böylece tek bir binaya veya kuruma bağımlı olmadan, miras saklanmış olur. Filistin durumunda bu proje, yaşanan çatışmalar sırasında fiziki müze binalarının ve arşivlerin hasar görmesi riski altında, halkın özel koleksiyonlarını (aile fotoğrafları, kimlik belgeleri, mektuplar) dijitale çevirerek, nesiller boyunca erişilebilir kılma amacı taşıyor.

Türkiye'de de belge ve fotoğraf arşivleri (Başbakanlık Osmanlı Arşivi, devlet kütüphaneleri gibi) dijitalleştirilme çalışmaları yapılmaktadır. Ancak işgal altındaki topraklardaki sivil arşivlerin taranması, toplum tarafından başlatılan taban tabana bir koruma girişimi olması açısından farklıdır. Bu model, herhangi bir kültürel kurumun tam erişiminin kısıtlı olduğu durumlarda, halkın özel anılarını (fotoğraf, mektup, kimlik belgeleri) dijital ortamda saklamayı ve paylaşımını önceleyen bir yaklaşımdır.