Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS), yayınladığı yıllık raporunda yapay zeka yatırımlarındaki ani geri çekilmenin 2008 finansal krizine eşdeğer şoklar yaratabilir uyarısında bulundu. Basel merkezli kurum, yatırım beklentilerinin hayal kırıklığına uğraması durumunda finansman piyasasının ciddi bir darbe alacağını belirtti.

Gizli Riskler ve Döngüsel Finansman

BIS raporunda özellikle vurgu yapılan "döngüsel finansman" yapısı, yapay zeka sektöründeki finansal riskleri artıyor. Çip üreticileri ve hiper-ölçekli veri merkezi şirketleri, yapay zeka laboratuvarlarında hisse sahibi olurken, bu laboratuvarlar karşılığında çok yıllık ürün alım sözleşmeleri imzalıyor. Veri merkezi inşaatı ise giderek dışarıya havale edilip uzun vadeli sözleşmelerle geri kiralanıyor. BIS, bu türden anlaşmaların genelde zayıf şekilde açıklandığını ve aynı varlığın birden fazla kez teminat gösterilme riskini taşıdığını ifade etti.

Finansal Yapının Sistemik Riski

BIS Başkanı Pablo Hernandez de Cos, enflasyonun ek bir risk faktörü olduğunu vurgularken, 2008 krizinden bu yana geçen sürede finansal mimaride meydana gelen değişikliklere dikkat çekti. Yapay zeka hisse senedi konsantrasyonu, nokta-com çağının seviyeleri aştı; S&P 500'ün en büyük on şirketi endeksin yüzde 36 ila 40'ını oluşturuyor. Banka, faiz oranı artışları veya yapay zeka piyasasında bir duraksama yaşanması halinde risk yeniden fiyatlandırmasının 2008 krizine benzer yıkıcı etkiler gösterebileceğini uyardı. Rapor, düzenleyicilerin yapay zeka patlamasını destekleyen finansal altyapının taşıdığı sistemik riskleri tam olarak haritalandırmadığını ima ediyor.

Ne anlama geliyor?

Yapay zeka sektörü, banka kredileri ve yatırım finansmanına yoğun şekilde bağımlı. Teknoloji şirketleri veri merkezleri inşa etmek, işlemci satın almak ve yazılım geliştirmek için milyarlarca dolar borç alıyor. Eğer bu yatırımlardan beklenen getiriler gerçekleşmezse ve yatırımcılar geri çekilirse, kredi piyasasında bir kriz meydana gelebilir. Böyle bir senaryoda bankalar zarar görebilir, faiz oranları yükselebilir ve diğer ekonomik sektörlere de negatif etki yayılabilir.

Mevcut finansal yapı da riski artırıyor. Döngüsel finansman, aynı varlıkların birden fazla borçlanma için kullanılmasını sağlıyor; bu, kriz zamanında domino etkisine neden olabilir. Borçlanma maliyetleri arttığında veya risk algısı değiştiğinde, bu yapay zeka yatırımlarının finansmanı kesintiye uğrayabilir. Sonuç olarak teknoloji şirketleri projeleri ertelemek, işçi çıkarmak veya hatta iflas etmek zorunda kalabilir. Banka uyarısının önemi de buradan kaynaklanıyor; söz konusu kurumun merkez bankaları için danışman rolü vardır ve siyasi karar alıcıları etkileme gücü yüksektir.